Ssst… luister! Creativiteit zit vanbinnen

    Interview met docente creatief schrijven Inez Risseeuw
    Creatief schrijven is een manier om je eigen creativiteit en die van kinderen te vergroten. Schrijfdocente Inez Risseeuw weet als geen ander hoe je de dagelijkse lespraktijk hiermee verrijkt. Zeven vragen aan Inez over hoe je creatief schrijven kunt toepassen in het onderwijs.

    Creatief schrijven…. Wat is dat precies?
    ‘Creatief schrijven is schrijven vanuit je eigen bron van creativiteit. Veel mensen denken bij schrijven vooral aan de regels. Maar het meest vruchtbare aspect van schrijven is het naar binnen gaan in jezelf: geconcentreerd en werkelijk waarnemen wat daar te vinden is aan gevoelens, gedachten, ervaringen en dromen. Vervolgens ga je op zoek naar woorden die vormgeven aan die binnenwereld. En pas in laatste instantie ga je kijken naar de technische aspecten van de tekst: mooie woorden, de juiste grammatica. Om te schrijven hoef je geen moeilijke lange zinnen te kunnen maken. Je hoeft geen perfecte spelling te kennen. En je hoeft je geen spannend leven te leiden of super origineel te zijn. Schrijven begint bij een ontdekkingstocht in je binnenwereld. Vandaaruit vormen zich woorden en zinnen vanzelf. Ik leg in mijn lessen en workshops altijd de nadruk op het stil worden en luisteren naar wat zich vanbinnen allemaal afspeelt. En natuurlijk op veiligheid. In aanvang moet alles mogen, als er maar wordt geschreven.’

    Hoe kun je creatief schrijven in de klas stimuleren?
    ‘Als je in een les het ‘naar binnen luisteren’ als uitgangspunt hanteert, kom je al een heel eind. Het gaat erom dat kinderen in contact komen met hun creatieve stroom. Die vinden ze heel dichtbij zichzelf! Ik heb in de klas het voordeel dat ik mijn schrijverschap als extra ingang kan gebruiken. Daar vertel ik altijd over. Ik neem de leerlingen mee in mijn fantasie en laat zien hoe en waar die op gang komt. Door mijn voorbeelden ontstaat er meteen veel ruimte voor ‘gekke’ dingen. De gewone regels schuiven opzij en de creativiteit komt opgang.’

    Hoe herken je een creatief proces bij een kind?
    ‘Terwijl ze schrijven, zie ik aan kinderen of ze op dreef zijn of niet. Ik lees het af aan de uitdrukking op hun gezichten en ik voel het aan de concentratie in de klas. Als het goed gaat, zijn ze niet meer bezig met de wereld om zich heen. Er hangt een sfeer waarin iedereen verdiept is in zijn of haar eigen denken en voelen. Dat heeft een heel eigen geluid. Deze concentratie weerspiegelt in de verhalen of gedichten die ze daarna klassikaal voorlezen. Als ze authentieke beelden of ervaringen verwoorden, merk je dat aan de originele details en frisse waarnemingen.’

    Wat was een creatief hoogtepunt in de klas?
    ‘De mooiste momenten ontstaan wanneer ik een kind over een drempel help stappen die eerst onoverkomelijk leek. Er zijn drempels van weinig zelfvertrouwen, angst, ongemak tegenover klasgenootjes, zelfhaat, of innerlijke pijn. Pijn die maakt dat een kind alles afkeurt wat uit zichzelf voortkomt. Maar als een kind durft zijn eigen ervaring in woorden uit te drukken, gaat het daaraan voorbij. Er wordt heel veel mogelijk, als je oprecht bent en durft te schrijven wat er echt in je zit.’
    ‘Tegelijkertijd is het zo dat de mooiste momenten eigenlijk altijd onzichtbaar blijven. Die spelen zich af in de beslotenheid van het schrijvershoofd. De weerspiegeling daarvan zie je wel terug –bijvoorbeeld in gedichten – maar alleen voor wie daarvoor open staat en er de tijd voor neemt. Een leraar kan daar oog voor hebben. ’

    Hoe past creatief schrijven in het onderwijs?
    ‘Iets wat lang niet alle leerkrachten beseffen, is dat creatief onderwijs niets wegneemt van het onderwijs in taal en rekenen. Integendeel het ondersteunt dit juist. Maar scholen die door de huidige kwaliteitseisen alleen maar kijken naar meetbare eindresultaten of de vaardigheden die van belang zijn voor de CITO, kan ik nooit overtuigen van het belang van creatieve vaardigheden. Gelukkig zijn er de zogenaamde '21st century skills', waarin dit belang wel duidelijk naar voren komt. Creativiteit, communicatie, zelfreflectie, zelfsturing, analyse en planmatig werken... het komt bij creatief schrijven/kunstonderwijs allemaal aan bod.'

    'Iedereen heeft creativiteit, aleen veel kinderen leren al op jonge leeftijd af om het te gebruiken. Omdat ze niet meer durven. Schrijven speelt een cruciale rol bij het ontwikkelen van deze vaardigheden. Door te schrijven, leren kinderen woorden geven aan wat ze vinden en voelen. Ze ontdekken wie ze zijn, wie de ander is en hoe de wereld in elkaar steekt. In plaats van dat ze klakkeloos andermans ideeën overnemen. Ze leren hun eigen standpunt in te nemen en dat is de beste uitrusting die ze zich kunnen aanmeten in de groeiende complexiteit van onze wereld.’

    Waar kan een leerkracht terecht die zich verder wil verdiepen?
    ‘Er zijn prachtige boeken op de markt. Weten waar de woorden zijn is bijvoorbeeld echt een bijbel op het gebied van onderwijs in creatief schrijven op de basisschool. En bij Bekadidact verscheen destijds het boek over Taaldrukken vol prachtige en praktische lesideeën. Het huis lijkt wel een schip van Jacques Vos is mooi en ook Het prentenboek als invalshoek van Christiane Nieuwmeijer. Verder kunnen leerkrachten googelen op "huis van de poëzie” en er zijn heel wat sites met kant-en-klare lesideeën. Scholen kunnen ook mij uitnodigen voor een training aan leerkrachten. Ik heb een programma dat een stevige basis geeft om in de klas zelf op door te borduren.’

    Hoe stimuleer je de ontwikkeling van creativiteit bij kinderen?
    ‘Ik zorg voor veiligheid door barrières weg te nemen. Ik leg uit dat schrijven niet gaat over spelling en moeilijke zinnen, maar over wat je zelf vindt en ervaart. En dat je dat helemaal op je eigen manier mag doen. Ik vertel hoe ik zelf begon met schrijven en ik benadruk hoe klein en gek het mag zijn. Vervolgens daag ik ze uit. Door ongewone voorbeelden te geven en situaties die om eigen oplossingen vragen in plaats van voorgeschreven methodes.’

    ‘Mijn vertrouwen in hun mogelijkheden is belangrijk. Doordat ik er echt van overtuigd ben dat elk kind creatief is en kan schrijven, maak ik de weg voor hen vrij. Dan zijn ook leerkrachten geregeld verrast door de teksten waar hun leerlingen mee komen.’