Creativiteit: Kerncompetentie 21e eeuw

    In het onderwijs komen steeds meer de zogeheten "21st century skills” centraal te staan. Die gaan over een nieuwe manier van leren, leven en werken. Het gaat onder meer om creativiteit, samenwerking, probleemoplossend vermogen en sociale en culturele vaardigheden.

    Onderwijs als voorbereiding op een onzekere toekomst
    Het onderwijs leidt kinderen op voor een toekomst waarvan we niet weten hoe die eruit ziet. Dat is natuurlijk in wezen niets nieuws, maar de ontwikkelingen in onze huidige tijd zijn wel in een stroomversnelling geraakt. Technologie en de mogelijkheden die dit biedt, heeft grote invloed op ons dagelijks leven. Internationaal wordt nagedacht over de vraag hoe je kinderen het beste voorbereidt op de dynamische, snel veranderende wereld van de 21e eeuw. Creativiteit blijkt daarbij een kerncompetentie.

    Creativiteit belangrijk voor succes
    Creativiteit als kerncompetentie voor de komende eeuw is iets anders dan kunnen kleien, viool spelen of nu en dan naar een theater gaan. Creatieve kinderen zijn speels, vindingrijk, zelfbewust, intuïtief, ze hebben lef, en zitten vol energie om dingen te maken en te doen. Kwaliteiten die heel belangrijk zijn om in de 21e eeuw succesvol in het leven te staan! Hoe kun je creativiteit bij leerlingen stap voor stap ontwikkelen door middel van cultuureducatie en de kunstvakken?

    Leon Muilwijk (adviseur ontwikkeling) en Margriet van Galen (adviseur onderwijs) van EDU-ART (provinciale instelling voor cultuureducatie in Gelderland) geven de volgende tips om creativiteit als onderdeel van de "21st century skills” te stimuleren en tot uiting te brengen.

    Vuistregels voor creatieve activiteiten
    Muilwijk en van Galen geven de volgende acht vuistregels en tips voor creatieve activiteiten in de klas.

    1. Biedt kaders en uitdaging
    Stel een duidelijk doel met indien nodig een instructie over hoe kinderen de opdracht zouden kunnen aanpakken. Inspireer eventueel met suggesties over hoe je een bepaald materiaal of medium kunt gebruiken. Door beperkingen te stellen worden kinderen gedwongen en uitgedaagd om nieuwe, eigen oplossingen te bedenken.

    2. Ontdekken en spelen
    Biedt kinderen ruimte en tijd, en laat ze vrij in de uitwerking van een opdracht zodat ze zelf hun talenten en vaardigheden ontdekken. Laat ze experimenteren om tot onverwachte ontdekkingen komen.

    3. Gereedschappen en skills
    Kinderen die over veel gereedschappen (ook digitaal) beschikken, hebben meer mogelijkheden om creatief te zijn. Die moeten ze wel leren hanteren: een hamer, hun hersens, hun handen en voeten, digitale middelen. Laat ze dingen doen, ontdekken en oefenen op een manier die past bij hun (individuele) talent en voorkeuren, in het kader van een doel of uitdaging.

    4. Zelf doen
    Kinderen moeten leren om dingen zelf te doen: zelf maken, zelf laten zien. Zonder instructies die alle mogelijkheden hebben dichtgetimmerd en zonder goed of fout achteraf. Reflecteer achteraf wel met de kinderen op het proces.

    5. Co-creatie
    Biedt mogelijkheden om kinderen samen iets te laten creëren. Zo leren ze op andere mensen bouwen en vertrouwen om iets tot stand te brengen. In samenwerking leren kinderen van elkaar, ze leren dat iedereen eigen talenten heeft die waardevol kunnen zijn in een proces, en last but not least leren ze over zichzelf in samenwerkingsprocessen.

    6. Omgeving
    Betrek de omgeving bij het leerproces. Kinderen leren overal en altijd, formeel en informeel, 24 uur per dag. In welke omgeving werken ze? Wat leren ze binnen en wat buiten de school? Hoe kun je de omgeving betrekken bij het leerproces? Grijp die buitenkans.

    7. Podium
    Zorg voor een plek en moment waar kinderen hun resultaten laten zien. Er zijn allerlei mogelijkheden: locaties binnen en buiten de school, op straat, op internet, … Een goed podium stimuleert, daagt uit en zorgt voor erkenning en voldoening.

    8. Betekenis
    Werk met kinderen aan betekenisgeving en reflectie op het creatieve proces. Dit is minstens net zo leerzaam als het creatieproces zelf. Laat ze terugblikken en beoordelen of ze het (hun) doel hebben gehaald en vooral: op welke manier. In reflectie op het eigen werk worden kinderen bewuster van hun leer- en werkstijl. Ze leren hun werk kritisch en constructief bekijken en erover praten. Hierdoor gaan ze anders kijken naar hun werk en er zich er verantwoordelijk voor voelen. Al leerkracht heb je een spilfunctie in het proces van betekenisgeving. Wat betekent het creatieve proces voor jezelf en voor je omgeving?

    Kerncompetenties 21e eeuw
    Kennisnet formuleerde op basis van internationaal onderzoek de volgende zeven kerncompetenties voor het onderwijs: samenwerken, probleemoplossend vermogen, ict-geletterdheid, creativiteit, kritisch denken, communiceren en sociale en culturele vaardigheden. Meer over het internationale project "21st century skills” op
    Kennisnet. Download ook de 21st century skills map (Engelstalig).